Van duurzaamheid naar deep change: zelfzorg, impact vergroten en verbinden
Van lijden naar leiden
Manu werkt deze middag graag onderling verbindend, persoonlijk verdiepend en vraaggericht. In de twee uur die we hebben, neemt hij ons langs verschillende vragen om bij stil te staan en over uit te wisselen.
Introductie Manu, zijn boek, en zijn manier van werken
“Minder lijden, om beter te leiden”.
Over het belang van zelfzorg voor duurzame koplopers, de soorten lijden die erbij kunnen horen en diverse manieren om minder te lijden.
“Van doeMdenken, naar doeNdenken en DROOMdenken”
Wat de psychologie ons leert over hoe we van weten naar doen komen en wat de sociologie ons leert over acties die nodig zijn voor sociale kanteling. Wat past bij jou, of kan je verder versterken?
“Verander gesprekken: zacht worden, om hard te kunnen gaan”
Enkele handreikingen voor het verandergesprek, die we ook oefenen met elkaar. We doorleven de paradox dat hoe kleiner en zachter de verandering mag zijn, hoe harder het kan gaan.
Afronding, hoe verder, open eindjes?
Over Manu Busschots
Manu studeerde sociologie en na diverse andere rollen kwam hij in 2007 ‘thuis’ in het beroep van coach en opleider van coaches en leiders. Vanuit zijn liefde voor de natuur en zorgen over de wereld, specialiseerde hij zich sinds 2016 in de klimaatpsychologie. Dit jonge vakgebied richt zich op twee vragen: waarom doen mensen (wel/niet) aan duurzaam gedrag en hoe kan een mens zinvol en vreugdevol leven in onzinnige, verdrietige tijden?
Hij is oprichter van de Deep Change Academy, die als missie heeft om mensen die werken aan een groenere, socialere wereld te versterken en met elkaar te verbinden.
De eveneens door hem opgerichte stichting KlimaatGesprekken groeide in enkele jaren uit van éen workshopreeks in zijn huiskamer tot een landelijk fenomeen dat veel media-aandacht kreeg (RTL nieuws, EenVandaag, Tegenlicht) en duurzaamheidsprijzen won.
In 2024 verscheen zijn boek ‘Van duurzaamheid naar deep change. Handvatten voor zelfzorg, klimaatcommunicatie en meer impact maken.’
Puck Moll heeft ons uitgelegd wat ‘belichamen’ is en waarom het tot de kern van haar werk als procesbegeleider behoort. Wat Puck vooral heeft gedaan is de deelnemers van deze bijeenkomst ‘belichamen’ laten ervaren.
Belichamen gaat voor Puck over leven in verbinding met je lichaam, haar bewonen, en haar wijsheid meenemen je leven in als onmisbaar en haarfijn kompas.
Hoe ‘doe’ je dat ‘belichamen’, hoe voelt het als je belichaamd bent, en wat heb je eraan? Gebruikmakend van de kracht van kunst, de natuur, dans en speelsheid neemt Puck jou mee op pad.
We hebben samen de vijf dimensies van de IDG’s onderzocht vanuit het lijfelijk perspectief door te dansen op de kwaliteit nederigheid. Wat vertellen onze lijven ons over deze kwaliteiten en de werelden erachter? En geef dat onze nieuwe inzichten?
“Een cadeau”, zei een van de deelnemers aan het einde van de sessie over belichamen die ik gisteren verzorgde voor de IDG Achterhoek Community Hub. Ja, zo voelde het voor mij ook om mijn passie te kunnen delen en tot leven te zien komen.
Wat ik in de sessie van 2 uur zag gebeuren, is wat een van de deelnemers met een passend woord ‘levelen’ noemde. Net zoals dat op de werkvloer gebeurt, kwam ieder op zijn/haar eigen level binnen en door mijn manier van werken vonden de deelnemers elkaar op een gemeenschappelijk level. Het in verbinding zijn was voelbaar, evenals de o zo nodige veiligheid om te kunnen gaan voelen en je te uiten, en de open houding om samen op onderzoek uit te gaan ondanks alle spanning die ook voelbaar was. “Als we elke vergadering, werksessie zo zouden beginnen, dan zouden we een stuk beter en sneller samenwerken”, was een van de reacties.
De deelnemers ont-moeten zichzelf en elkaar in een onderzoek naar: Wat is belichamen nu eigenlijk, hoe voelt het en wat brengt het ons?
Vertragen vormt hierin een belangrijke sleutel. Wat ons lichaam nodig heeft om mee te doen, is ruimte. Deze sessie ging dan ook niet zozeer om ‘doen’, maar om ‘zijn’. Zijn vanuit je lichamelijke breinen: je hart en je buik.
Na een landingsoefening liet ik de deelnemers ruimte maken om de gevoelens en emoties die in hun leefden te voelen en uit-te-spreken. ‘Insluiten’ noem ik dat. Alles wat je niet bewust insluit, sluit je uit, en dat gaat saboteren. Terwijl als je insluit dat je je gespannen voelt, dat je weerstand voelt, of júist zo blij voelt, dan blijft het stromen in je lichaam. En dan kun je ermee (blijven) dansen.
En dansen deden de deelnemers! Met een kunstwerk dat het mycelium verbeeldt (zie hieronder) als ingang, nodigde ik hen uit om samen een mycelium te worden. Toen kwam er toch een energieke en speelse energie los. De deelnemers dansten samen hun mycelium, over verbinden gesproken.
Hierop volgde het eigenlijke hoofdgerecht: de deelnemers dansten met de door hen gekozen inner development goal (IDG), zoals ‘authenticiteit’, ‘nederigheid’ en ‘co-creatie’. Er opende zich een geheel eigen bron van wijsheid waar hun hoofd niet bij kon.
Over de IDG ‘moed’ gaven deelnemers terug: “De term is ineens niet iets ‘solides’/’vasts’ meer, ‘moed’ kwam en ging zo voelde ik, ik voelde het zowel in mezelf als in een beweging naar buiten toe, het voelt dynamisch, en ik voelde niet alleen ‘moed’, maar ook ‘kwetsbaarheid’, het was op een waardevolle manier een emotionele ervaring.”
Woorden … kwamen tot leven.
Over Puck Moll
Puck volgde vier jaar geleden haar hart door haar eigen bedrijf ‘Gids in Verandering’ op te richten. Zij werkt als procesbegeleider voor mensen en hun (onderwijs)organisaties. Zij inspireert mensen om voedende nieuwe vormen te ontwikkelen voor hun samen leren, werken, organiseren en leven.
MissesPrins
Het lichaam en haar wijsheid vormen voor Puck een aanhoudende bron van inspiratie. Binnen haar werk staat ‘belichamen’ niet voor niets centraal. Zij weet dat wezenlijke verandering – lees: het vervullen van onze verlangens – vraagt om het meenemen van ons lijf ons leven in met alle wijsheid die het herbergt.
In haar begeleiding werkt Puck dan ook methodes die het lichaam aanspreken. Puck benut de kracht van ervaringsgewijs, lichaamsbewust en systemisch werken (opstellingen) in combinatie met de kracht van de natuur, rituelen en kunst. Dans en andere ingangen tot lichaamswerk vormen hierbinnen de kern.
Om meer mensen te kunnen inspireren, faciliteert Puck sinds eind vorig jaar ook de danssessies ‘DANSjeLIJFerin!’. Hierin nodigt zij mensen op krachtig speelse wijze uit om hun lijf hun leven in te dansen. Zowel voor ‘particulieren in groepsvorm’ als voor ‘organisaties met een op maat-sessie’.
Wico Mulder deelde zijn visie op mentale gezondheid. Hierbij lag het accent niet op cijfers & definities maar op mens zijn, identiteit zelfbewustzijn, verbinding en betekenisgeving. Thema’s die aansluiten bij de Inner Development Goals.
Mentale gezondheid is geen eindpunt maar een levenskunst: het vraagt bewuste zelfkennis, echte verbinding met anderen en het durven beantwoorden van de trage vragen die ons leiden naar duurzame leefstijl, betekenis, en veerkracht.”
Wat vraagt mentale gezondheid van ons in een tijd van groeiende druk en onzekerheid?
Mentale gezondheid gaat over veel meer dan stress verminderen of klachten voorkomen. Het raakt aan wie we zijn, hoe we ons verhouden tot onszelf en tot anderen, en hoe we betekenis vinden in een wereld die steeds sneller en complexer wordt.
In zijn presentatie nam Wico ons mee in een mensgerichte en holistische kijk op mentale gezondheid, waarin zelfbewustzijn, balans en verbinding centraal staan — precies daar waar innerlijke ontwikkeling en duurzame verandering beginnen en deze nauwe relatie heeft met de IDG’s. Echte verandering begint van binnenuit. Mentale gezondheid is daarbij geen bijzaak, maar een fundament voor veerkracht, verbondenheid en zingeving.
Wico vertelde over mentale gezondheid vanuit een breder mensbeeld, met aandacht voor balans tussen denken, voelen, doen en betekenis geven. Een inspirerende uitnodiging tot innerlijke ontwikkeling, passend bij de waarden en ambities van de Inner Development Goals.
We liepen ook het labyrint met op de heenweg iets waar je afscheid van wilde nemen en op de terugweg iets waar je naar verlangt.
Over Wico Mulder
Wico is werkzaam als netwerkadviseur Mentale Gezondheid & Welbevinden bij Alles is Gezondheid & praktiserend als arts / coach (jong)volwassenen bij Praktijk SALUT in Gorssel.
Met passie, gedrevenheid en ervaring werk ik graag mee aan het realiseren van een (fysiek, mentaal, sociaal-emotioneel en spiritueel) gezonder Nederland (waarbij ik een lichte voorkeur heb voor de doelgroep jongvolwassenen /adolescenten). Dat is hard nodig en kan op vele manieren. Preventie en een brede integrale kijk op gezondheid en welbevinden zijn hierbij essentieel. Als arts en (medisch) adviseur werk ik graag samen met jou aan het concrete “Hoe Dan”. Thema’s als verbinding, herstel (rouw / verlies / trauma) en zin/betekenisgeving hebben mijn focus. Wil je daarover met mij van gedachten wisselen en met mij / ons samenwerken? Ik kom dan graag met je in contact.
De laatste Hub-bijeenkomst van 2025 was opnieuw een succes.
Tijdens deze bijeenkomst stonden we stil bij de nieuwe IDG Guide, die in oktober van dit jaar in Stockholm is gepresenteerd. Deze vernieuwde guide is het resultaat van wereldwijd onderzoek en verschilt wezenlijk van de eerdere versie. Waar de focus voorheen vooral westers georiënteerd was, zijn nu ook perspectieven uit andere werelddelen meegenomen. Daarmee is de IDG Guide breder gedragen en meer representatief voor de wereld waarin we leven.
Samen hebben we deze nieuwe guide de revue laten passeren, waarna we terugblikten op het afgelopen jaar. Wat hebben we daarvan meegenomen? Voor sommigen was het even weggezakt en kwam het besef al snel terug met een “o ja”. Iedereen haalde er iets eigens uit: soms een zin die is blijven hangen, soms een inzicht dat dieper doorwerkte.
Wat vooral werd gedeeld, is dat de Hub een plek van samenkomen is. Een plek om gedachten uit te wisselen, te oefenen, te ontdekken en te ontwikkelen. Een plek om geïnspireerd te raken en om je, in een wereld die soms stormachtig aanvoelt, even niet alleen te voelen.
Daarna gingen we actief aan de slag. In groepjes kozen deelnemers een van de vijf IDG-dimensies: Being, Thinking, Relating, Collaborating en Acting. Aan de hand van verdiepende vragen reflecteerden we op wat dit jaar ons het meest heeft geraakt, wat we over onszelf ontdekten en wat we willen vasthouden of juist veranderen.
Met deze gezamenlijke reflectie sloten we 2025 bewust af — en kijken we met vertrouwen en nieuwsgierigheid vooruit naar wat 2026 ons zal brengen.
Dit verhaal is voor mensen die in hun hart voelen dat het mogelijk is uitbuitende en uitputtende systemen te verlaten en actief bij te dragen aan herstellende processen.
Henrike Gootjes heeft de afgelopen jaren haar kennis verdiept in de ideeën en praktijken van Regeneratie: een radicale benadering om de verweven crisissen te keren en herstellende processen op gang te brengen.
In haar boek Regeneratie werpt Henrike een kritische blik op structuren van macht en verhalen die ons handelen beïnvloeden. Ze beschrijft plekken waar veerkracht en levenszin op de proef werden gesteld, zoals in Australië, Jordanië en Noord-Ierland.
Hoe kunnen we onze menselijke natuur inzetten om de destructieve koers om te buigen en de focus te leggen op het waarborgen van levende economieën, gemeenschappen en ecosystemen? Dit vraagt om verandering in ons dagelijks leven, in de kunsten, in het onderwijs en in de politiek.
Henrike biedt handvatten om heilige verontwaardiging om te zetten in actieve betrokkenheid, met als doel een wereld te creëren die het waard is om te redden. Tijdens het schrijven maakte ze een onverwachte reis naar Oekraïne, die haar ideeën uitdaagde en bevestigde.
Persoonlijke verhalen van Henrike en oefeningen hoe je zelf regeneratief wordt en je menselijke natuur inzet.
Henrike Gootjes
Henrike is auteur van Regeneratie, beeldend kunstenaar, docent en regeneratief strateeg. Al meer dan twintig jaar werkt zij internationaal als kunstenaar, onderzoeker en educator, met bijzondere aandacht voor de invloed van geopolitiek en economie op het dagelijks leven. Ze ontwierp participatieve kunstprojecten in onder andere Nederland, Australië, Amerika, Malta, Jordanië en Noord-Ierland, en staat bekend om haar vermogen om kunst, wetenschap en gemeenschappen te verbinden. Met haar werk nodigt zij uit tot verbeelding, samenwerking en moed om samen een “generatie van regeneratie” te worden.SWLO
Nono Poels van Stichting Studie Werksucces met LeerOrkest (SWLO) gaat ons in beweging brengen.
Het SWLO heeft als missie om preventief uitval te voorkomen. Samen leren en werken vanuit verbinding met de muzikale taal als uitgangspunt.
Skills inzetten om veranderingen aan te durven gaan in Leven Lang Ontwikkelen.
Hoe gaat we dit doen?
Aan de hand van de presentatie gaat ze met ons samen actief aan de slag met de drie pijlers van het SWLO.
Pijlers van het SWLO zijn:
Theory U, vanuit het niet weten samen leren en werken
Netwerk overstijgend leren en samenwerken
Muzikale taal als uitgangspunt
Samen gaan we op zoek naar de vaardigheden en kwaliteiten die je nodig hebt om keuzes te maken in de steeds veranderende wereld. In de praktijk ziet het er als volgt uit.
We krijgen een aantal situaties en stellingen voorgelegd. Als deelnemer reageer je met een keuze in de skills op de stellingen.
Aan het eind wordt er een beeld gemaakt van de keuzes en de vaardigheden in de vorm van een lied, gedicht, rap of anders.
Beeld gemaakt door Petra Aartsen
Nono Poels
Van innoverend docent bij het Graafschap College naar ondernemende vernieuwer bij stichting SWLO
Na een periode van reflectie in de maanden juli en augustus was het weer tijd voor de IDG Achterhoek Community bijeenkomst.
Tijdens deze bijeenkomst bespraken we de paradox van het uitstellen van duurzame keuzes, zoals Hans Stegeman, Triodos-hoofdeconoom, dat beschrijft.
“Wij, rijke wereldburgers, hebben het ongekend goed – en stellen daarom duurzame keuzes uit”.
Wie kijkt naar de voortgang van SDG’s ziet stilstand. Toch is de toon vaak opgewekt, ook al laten we mogelijk een wereld achter die minder is dan hoe we die aantroffen, schrijft Hans Stegeman.
Het lijkt bijna een gotspe om nu te praten over duurzaamheidsambities.
In 2015 ondertekenden we niet alleen het klimaatakkoord van Parijs, maar ook legden we zeventien duurzame ontwikkelingsdoelen vast voor 2030 – sustainable development goals (SDG’s). Maar we zien vooral stilstand. Slechts 17% van de SDG’s ligt op koers.
Dat is de paradox. Veel gaat slecht, maar wij, rijke wereldburgers, hebben het ongekend goed. En dus schuiven we liever door. Kom niet aan onze SUV, citytrip of beleggingsrekening. Alles mag, maar blijf af van de heilige koe van materiële economische groei.
Waar sta jij in dit vraagstuk?
Daar gaan we samen over in gesprek aan de hand voorbeelden en een inzicht in het hele spectrum van kapitalistische onwetendheid tot verlichting en alles ertussen.
Dianne Heesakkers, Frank Landman en Erno Hannink hebben deze meetup voorbereid en gepresenteerd.
Wanneer we water en geld vergelijken, zien we een belangrijk verschil: water kunnen we zien stromen, maar geld niet. Heidi gebruikt de verbeelding van het publiek om de geldstromen wél zichtbaar te maken… en we zullen ontdekken waar onze gezamenlijke kracht ligt om dit te veranderen.
In onze samenleving heeft geld vier functies. Eén daarvan is speculatie, en die functie is extreem groot geworden. Je kunt dat zien als een enorme berg met geld. Geld dat helemaal niet aan het rondstromen in de samenleving, maar wordt gebruikt om van geld meer geld te maken. Met een gedachtenexperiment onderzoeken we hoe dit werkt en welke gevolgen het heeft. Dit experiment laat zien hoe het geldsysteem een oneindige druk geeft voor economische groei. Daardoor putten we niet alleen de aarde uit, maar ook onszelf.
Een verbeeldingsoefening helpt ons vervolgens te begrijpen hoe het geldsysteem een sterke bepalende invloed heeft op ons functioneren als samenleving.
Door helder te zien hoe geld werkt, gaan we ook zien waar te beginnen om dit te veranderen. De prachtige kans die er ligt, is dat wij, de mensen, het geldsysteem opnieuw kunnen uitvinden. Op zo’n manier dat het ons helpt de uitdagingen en kansen van onze tijd aan te gaan.
Na de presentatie van Heidi is er gelegenheid om vragen te stellen. Maar daar blijft het niet bij. We gaan ook een groepsproces aan om de mogelijkheden echt voor onszelf tot leven te laten komen en te zien waar de directe kansen voor actie liggen (in onze eigen regio).
Wat kun je verwachten?
Inzichten in de geldstromen in onze samenleving.
Praktijkvoorbeelden van ondernemers en mensen die al werken met circulair geld.
Handvatten om zelf bij te dragen aan de nieuwe economie.
Heidi Leenaarts begon haar carrière in de bankensector. Na tien jaar bij ING vond ze het tijd om haar hart te volgen en een bijdrage te leveren aan de samenleving. Na een zoektocht kwam ze uiteindelijk weer terug bij het onderwerp geld, maar dan vanuit een heel ander perspectief: hoe kunnen we geld zo ontwerpen dat het ons helpt van de wereld mooier maken? Zo werd ze één van de oprichters van United Economy, een netwerk met inmiddels ruim 700 bedrijven en 1.100 particulieren die samen van onderop de economie veranderen.
In een mooie interactieve bijeenkomst vertelde Caroline Smeets ons over de verborgen impact met name van het kopen van spullen en haar eigen reis hierin.
Hoe beïnvloeden onze dagelijkse keuzes het milieu, de samenleving en onze toekomst? Wat is het effect van ons eigen gedrag op grote uitdagingen zoals klimaatverandering, grondstoffenschaarste en sociale ongelijkheid?
Caroline biedt naast inzichten in de problematiek ook handvatten aan om bewuster en effectiever bij te dragen aan een positieve verandering. Met praktijkvoorbeelden en handige tools ontdek je hoe kleine aanpassingen in je dagelijks leven een groot verschil kunnen maken. Daarnaast word je uitgedaagd om kritisch na te denken over de impact van alledaagse gewoonten via een interactieve quiz. Laat je verrassen en inspireren om bewuste keuzes te maken, want samen hebben we meer invloed dan we vaak denken.
Voor wie is het onderwerp klimaat belangrijk? We moeten met z’n allen aan de slag, overheid, industrie en consumenten. Als consument ga jij op zoek naar een levensstijl die past binnen de draagkracht van de aarde.
De twee boeken van Babette Porcelijn
Een beeld dat veel inzicht gaf is een overzicht van de consumerende landen en producerende landen in de wereld. In het Westen zijn vooral de consumerende landen.
Focus op zichtbare impact, daardoor zien we niet de impact die we in rest van de wereld hebben. (20 zichtbaar/80 is verborgen). Interessante kijk die Babette hierin heeft, als je let op die 80% dan kun je vijf keer zoveel impact hebben.
The big five onderwerpen. Het is handig om hier als eerste op te richten:
koop zo min mogelijk (nieuw)
eet plantaardig, fair trade
isoleer je woning, woon zo klein mogelijk, niet verbouwen.
Caroline Smeets is klimaatburgemeester van Doetinchem en ambassadeur van stichting Think Big Act Now. Doordat ze zelf blij wordt van duurzame keuzes maken en daarmee invloed te hebben, inspireert zij graag anderen met veel tips, tools en praktijkvoorbeelden.
Woensdag 9 april 2025 heeft Giel ons meegenomen in zijn persoonlijke reis – een verhaal over transitie, leiderschap en zijn passie voor een gezonder en eerlijker voedselsysteem. Zijn missie? Voeden en Verbinden.
Giel heeft waargemaakt wat hij beloofde: hij heeft ons geraakt, geïnspireerd en in beweging gebracht. Zijn vuur is aangewakkerd, en wij zien hem nog grote stappen zetten op zijn pad. 💪
Vanuit zijn eigen ervaringen en uitdagingen gaf hij ons een inkijk in hoe je persoonlijke transformatie de sleutel kan zijn tot systeemverandering. Zijn verhaal bracht niet alleen herkenning, maar ook hoop en richting voor wie werkt aan een toekomstbestendige samenleving.
Dankjewel Giel voor je openheid, je visie en je energie. Dit smaakt naar meer! 💚
“Gaan we mensen voeden of vullen?” was een van de waardevolle reacties die Giel Scholten had bij een van onze recente bijeenkomsten.
Giel is regelmatig aanwezig bij onze IDG bijeenkomsten waarin hij deelt over zijn innerlijke ontwikkelingen en de praktijk bij zijn werkgever. Hij is een van de jongste deelnemers met rake vragen en bijdrage in de mooie gesprekken.
Het leek ons als team een goed idee dat hij komt delen over zijn rol, hoe hij deze rol heeft gecreëerd en waar zijn passie en vuur vandaan komt.
Wil je als werkgever of (jonge) werknemer leren hoe je de rol als Sustainability officer kunt opzetten en invullen, kom dan naar deze meetup.
“Vanuit persoonlijke transitie en leiderschap werken aan (verhaal)verandering in het voedselsysteem.” – is de titel van deze bijeenkomst.
Inzichten van de visieontwikkeling ‘voeden & verbinden’
Een verhaal over passie en vuur voor een gezonde en toekomstbestendige samenleving
Wat de master circulaire economie en zijn rol bij Bolletje hem heeft gebracht
Giel Scholten is Sustainability officer bij Bolletje en heeft een MSc in Circulaire Economie.
Giel vertelt graag met passie, gedrevenheid en toewijding over wat belangrijk is, hij stelt kritische vragen en zet aan tot denken. Hij zet zich in om, met oog voor een volhoudbare toekomst, actief te werken aan positieve (verhaal)verandering.
Vanuit zijn roots als boerenzoon en Achterhoeker, plus een achtergrond in Sustainability & Circulaire Economie en Food & Business, werkt Giel onder het mom van “voeden & verbinden” met plezier aan een duurzame(re) food sector. Dit doet hij door zich dienstbaar op te stellen; aandachtig te luisteren vanuit een open houding waarbij elk perspectief ertoe doet; tegelijkertijd is hij betrokken, weloverwogen en voelt zich sterk verantwoordelijk.
